|
|
|
[Brasilia] [São Paulo] [Rio de Janeiro][Salvador] [Belo Horizonte] [ Curitibia] [Recife] [Porto Alegre] |
Belangrijkste steden
Het is, sinds het einde van de 18de eeuw, altijd de droom geweest van de Braziliaanse overheid om de zetel van de regering van Rio de Janeiro naar een meer centrale en strategische plaats in het binnenland over te brengenm veilig voor eventuele invasies van andere mogendheden langs de zee. De eerste Republikeinse grondwet (1891) was de eerste concrete aanzet om de ligging van het toekomstige Districto Federal te bepalen: en geografische rechthoek binnen de centrale staat Goiás. Pas grofweg 50 jaar later zou het project een tweede en definitieve adem worden ingeblazen door president Juscelino Kubitschek. Onder zijn toezicht began men, na een voorafgaand onderzoek van 8 jaar, aan het ontwerp en de bouw van de nieuwe Brazilaanse hoofdstad.
De plaats die voor Brasilia en het Federale District werd uitgekozen was een dunbevolkt plateau vab 5.814 km_in het onverkende Brazilaanse binneland, op 1.200 km van de oude hoofstad Rio de Janeiro en 1.100 meter boven de zeespiegel. uit de staat Goiás werd een hap genomen ten voordele van het Federale District; vooraf waren een aantal verkenning sexpedities georganiseerd.
Meteen werd een stedenbouwkundige wedstrijd uitgeschreven, die werd gewonnen door het symbolisch sterke ontwerp van architect Lúcio Costa. Het ontwerp stond in zijn vernuftige eenvoud open voor interpretatie: sommigen zagen er een libelle in anderen een vliegtuigsilhouet, nog anderen een pijl en baag gericht naar het oosten. De al geprezen Brazilaans minimalist OScar Niemayer stond vervolgens in voor het ontwerp van de belangrijkste overheidsgebowen, en ladschapsarchitect Roberto Bule Marx bedacht dit alles met een harmonieuze inplanting in de savannevan Goiás, en verrijkte het droge landschap met nauwkeuring geselecteerde groene plantenactiviteiten.
Op 21 april 1960 werd Brasília, de nieuwe hoofdstad van Brazilië, feestelijk geopend.
São Paulo 
São Paulo werd al in 1554 door de Jezuieten gesticht op een plateau op 760 meter hoogte van de zeespiegel en op 72 kilometer van de kust. Aanvankelijk was het een missiepost voor de eerste kolonisten en voor de plaatselijke indianen. Het bleef relatief lang een kleine stad. Pas rond 1850 groeide de stad exponentieel dankzij de bijzonder winstgevende koffieplantages. De export van de geproduceerde koffie en de groeiende urbanisatie zorgden stilaan voor het nodige kapitaal en arbeidskrachten om een gegronde nijverheid op te bouwen. Ook de concurrentie met o.m. het nabijgelegen Campinas zorgde voor economische voorspoed.
Nu is São Paulo de grootste metropool van Zuid Amerika, met 18 miljoen zielen die allemaal hun steentje aan de conjunctuur willen bijdragen. De talrijke migrantengemeenschappen (Italianen, Japanners,..) maken dat er in deze stad die bijna nooit slaapt voor elk wel wat wils is. São Paulo is dan ook het financiele, economische en culturele kloppende hart van de Braziliaanse samenleving. In de omgeving van de stad de agricultuur nog steeds bijzonder sterk.
Met de inauguratie van Brasilia als hoofdstad in 1960 kwam een bruut eind aan de politieke leidersrol die Rio de Janeiro daarvoor met glans had vervuld. Hoe dan ook is de stad zijn prestigieuze positie op vrijwel alle vlakken zonder probleem blijven behouden: Rio`s cultuurleven is levendig en vol verscheidenheid. De tweede grootste Braziliaanse stad blijft voor de modale Braziliaan het emotionele ijkpunt van zijn land. Ook voor het toerisme lijkt Rio de Janeiro nog steeds de hoofdstad van Brazilie. Men is het er dan ook ter plaatse nog niet over eens of de verplaatsing van de regeringszetel positief dan wel negatief is geweest voor cidade marivilhosa. Op het vlak van de economie speelt Rio een belangrijke rol als dienstverlenend en financieel centrum. De stad bezit een nijverheid die vooral voedingswaren, bouwmateriaal, elektronische apparatuur, chemicalien, farmaceutische producten, darnk en textiel produceert.
Rio de Janeiro wordt door sommigen terecht beschreven als de mooiste stad ter wereld. Haar ligging rechtvaardigt als het ware de aanwezigheid van het bekende Christusbeeld dat de stad goedkeurend overziet: aan de ene kant ingesloten door paradijselijke stranden en prachtige baaien, aan de andere kant door het steige gebergte met het tropische regenwoud. Daartussen heeft het goedlachse inwoner van Rio, de Carioca, met hoogbouw zijn plaatsje veilig te stellen, en wie kan het hem kwalijk nemen?
Rio is bovendien de plaats bij uitstek voor amusement en vrijetijdsbesteding. Met haar wereldberoemde stranden (zoals Ipanema, Leme, en Copacabana), de prachtige Guanabara-baai en een voortreffelijk klimaat – een mengeling van lente- en zomerweer – is Rio de Janeiro een stad die de zon met alle plezier en met open armen omsluit. Niet voor niets wordt van de Braziliaanse muziek wel eens gezegd dat ze zo betoverend is omdat men bij het bedenken ervan kan rekenen op de perfecte setting van Rio de Janeiro.
Salvador, hoofdtad van de deelstad Bahia en door velen dan ook kortweg “Bahia” genoemd, is twee eeuwen lang Brazilie`s hoofstad en voornaamste haven geweest. Tijdens de intense transatlantische slaventraffiek in de koloniale periode was Salvador het knooppunt voor de goedkope Afrikaanse werkkrachten. De stad, nu ook wel “Afrika in Brazilie genoemd” heeft die zwarte invloed doorheen de tijd weten te behouden en is voor vele kleurlingen in Brazilie nog steeds een belangrijk symbool.
Als haven werd Salvador de Bahia ten tijde van de ontdekkingstovhten uitverkozen omwille van de gunstige ligging aan de eilandenbaai – met groene heuvels en uitgestrekte stranden – die vanuit strtegisch oogpunt erg belangrijk was. Geregeld werd de stad langs de zee door andere kolonisatoren aangevallen. Ook tegen inheemse indianen moest men zich echter verdedigen. De stad werd dan ook op 2 niveaus gebouwd: overheidsgebouwen, kerken en belangrijke woningen op heuvels, en forten, dokken en pakhuizen langs de stranden.
Tot in de 19e eeuw vervulde Salvador een sleutelrol en was het de drukste haven van het land: een groot deel van de suiker die in het noordoosten geproduceerd werd en het goud en de edelstenen uit de mijnen van het Braziliaanse zuiden reisden immers via de haven van Salvador. Het was een tijd van welvaart voor de stad waarin schitterende huizen en rijkelijk versierde kerken werden gebouwd. Vandaag zijn dan ook grote delen van historisch Salvador, zoals de wijk Pelourinho, bescherd als werelderfgoed. Meer en meer is men zich bewust dat dit alles zonder de Afrikaanse inbreng niet was mogelijk geweest.
De voormalige Afrikaanse slaven hebben Salvador hoe dan ook meer dan elders in het land hun invloed laten gelden op de Braziliaanse cultuur: dat is o.a. merkbaar in de culinaire cultuur (typisch Afrikaanse gerechten als feijoada, caruru, vatapa, en acaraje), maar ook in de manier van leven zelf. Daarnaast komt de vernoemde Afrikaanse vermenging ook goed naar voren in de Candomblé, een syncretistische vermenging van Afrikaanse natuurgoden en de Khatoliek-Portugese traditie, en de capoeira, een martiale dans waarbij men, onder begeleiding van de berimbau, tamborijn en congo`s, als een waar acrobaat in het rituele gevecht wordt getraind.
Belo Horizonte was de eerste op papier ontworpen moderne Braziliaanse stad. Ze werd in oorsprong gepland als hoofdplaats van de mijnwerkersstaat Minas Gerais, en onthief daarmee in 1987 – het jaar van haar stichting – de voormalige hoofdstad Ouro Preto van haar functie. Belo horizonte is duidelijk eerst conceptueel uitgetekend, met een aantal dampatronen die over elkaar heen zijn geplaatst, maar de doorgang met de auto doorheen de stad is daardoor een moeilijke klus. Ook hadden de geplande brede groenen avenida`s en woonwijken te lijden onder de snel oprukkende urbanisatie. In de heuvelachtige stad heerst er een verkwikkend microklimaat.
Belo Horizonte fungeert als verwerkings- en distributiecentrum voor de landbouw en mijnbouw van de streek en is , naast São Paulo, een belangrijke industrie groeipool. Men produceert er vooral staal, auto`s en textiel, maar bewerkt er ook het goud, het mangaan en de edelstenen die in de streek worden gewonnen. De stad heeft bovendien ook op cultureel vlak een voorname rol: naast een dynamische kunstleven en drie universiteiten kan het prat gaan op het Conjunto Arquiectônico (in de voorstad Pamulha),waar een aantal sportstadia samen met enkele ontwerpen van de architect niemayer rond een kunstmatig meer zijn gegroepereerd.
Curitiba, gelegen op het Serra do Mar-plateau in het zuiden van Brazilie (op 914 meter boven de zeespiegel), is de hoofdplaats van de in volle groei zijnde deelstaat Paraná. Sinds het einde van de 19e eeuw hebben het uitstekende klimaat en de schilderachtige ligging van de stad en haar omgeving talrijke migranten aangetrokken van Duitse, Italiaanse en Slavische oorsprong. Na 1950 kende Curitiba een exponentiele groei en steeg haar prestige als stad, dit zonder afbreuk te doen aan de comfortabele levensstijl van voordien. Ook nu nog vloeit de economische welvaart van de stad voort uit haar rol als handels-en verwerkingscentrum voor de snel evoluerende landbouw en veeteelt in haar omgeving.
Recife, de hoofdplaats van de noordoostelijke staat Pernambuco, werd oorspronkelijk door de Hollandse kolonisator uitgekozen op basis van haar uitzonderlijke geografie. Deze havenstad en haar buur, het door de UNESCO beschermde stadje Olinda, hebben tropische stranden en koloniale architectuur als achtergrond. “Recife” heeft zijn naam trouwens te danken aan de koraalriffen die over de hele lengte van haar kustlijn de golven breken en het baden aangenaam maken. De vissers bevaren er de zee met zogenaamde jangadas, houten vlotten die op zijn minst een uitzonderlijke vaarbekwamheid vereisen. Recife exporteert daarbuiten grote hoeveelheden suiker en katoen uit heel Pernambuco.
Niet allen heeft dit “Venetië van het Noorden” haar setting mee (diverse eilanden die daar nog meer bruggen met elkaar worden verbonden), maar ook op cultureel en economisch vlak vervult het in het voorheen armere noordoosten een sleutelrol. In tegenstelling tot Salvador heeft de Afrikaanse invloed zich er met de inheemse en Europese vermengd, en recife staat dan ook bol van die diversiteit. Alleen al de muziek: maracatu (de baque solto dan wel virado), frevo, embolada, cavalo marinho en ciranda zijn maar enkele soorten die prominent tijdens het spetterende jaarlijkse carnaval in Recife en Olinda aan bod komen. Daarnaast is de stad de laatste jaren begonnen aan een economische heropleving. Daarvoor trokken de mensen, net als in andere steden van het noordoosten, weg naar het zuiden in de hoop wat meer levenszekerheid te vinden in de megalopissen aldaar. Recent is de emigratie gestagneerd: men is terug fier op van het noordoosten te zijn, orgulho de ser nordestino. Misschien dat de culturele heropleving en achtergrondfisolofie van de mangue beat daar veel te maken heeft: begin jaren 1970 stonden mensen als Chico Science op de bres voor een revaloisering van de stad en het platteland in het noordoosten. Ook nu werkt de invloed nog door, met een hernieuwde lokale identificatie als logisch gevolg.
Porto Alegre is de hoofdstad van de meest zuidelijke deelstaat van Brazilië, Rio Grande do Sul. De stad werd in 1742 door migranten uit de Azoren gesticht; Sinds de 19e eeuw kwamen ziche er ook Duitsers en Italianen vestigen. Porto Alegre ligt op het knooppunt van maar liefst 5 rivieren, en is een belangrijk knooppunt voor Brazilië. Haar haven staat middels een uitgestrekt meer in verbinding met de Atlantische oceaan. Door haar zuidelijke ligging in het land is de stad trouwens het kruispunt voor handel met buurlanden zoals Urugauy en Argentinië, waarmee Brazilië samen in de Mercosur – een economisch belangenverdrag – zit. Porto Alegre is dus een belangrijk handels- en nijverheidscentrum: producten afkomstig van de velden en weiden in het binnenland (zoals rijst, rundvlees en leer) worden er geëxporteerd naar afrika en Japan.