|
|
Literatuur
Wat betreft het aantal titels bestaat de
heIft van de literaire productie in Latijns‑Amerika uit romans, poëzie en
toneel van Braziliaanse makelij; de invloed ervan is dan ook aanzienlijk.
De
ontwikkeling van de Braziliaanse literatuur volgt in grote lijnen het
verloop van de historische periodes: de Koloniale Periode van 1500 tot de
Onafhankelijkheid in 1822 ‑ gekenmerkt door barokliteratuur en arcadische
werken ‑ en de Nationale Periode van 1822. Belangrijke literaire werken
van de Nationale Periode staan in verband met de sociale en politieke
ontwikkeling van het land. De romantiek valt ongeveer samen met de 57 jaar
lange tijd van het Keizerrijk. De eerste decennia van de Republiek waren
de tijd van de 'parnassiens' en de realisten, die rond 1900 opgevolgd
werden door de symbolisten. In de 20ste eeuw werden in São
Paulo het modernisme en zijn avant‑gardistische esthetica boven de
doopvont gehouden, tijdens de Week van de Moderne Kunst (1922). Deze
beweging beïnvloedde niet alleen overvloedig de Braziliaanse literatuur,
maar ook andere verwante kunsttakken zoals de schilderkunst,
beeldhouwkunst, muziek en architectuur.
Veel schrijvers
van de koloniale periode waren Jezuïeten
die gefascineerd waren door het nieuwe land en zijn inboorlingen. De
grootste namen uit die tijd zijn zonder twijfel Pater José de Anchieta
(1534-1597), dichter en missionaris bij de Indianen; Gregório de Matos
(1623‑1696), bekend om lyrische en mystieke poëzie en vooral om zijn
satirische geschriften; en Pater Antônio Vieira (1608‑1697), een beroemd
predikant. De arcadische schrijvers Cláudio Manuel da Costa (1723‑1789),
Basílio de Gama (1740‑1795) en Tomás Antônio Gonzaga (1744‑1810) schreven
lyrische en epische gedichten en staan ook bekend omdat ze verwikkeld
raakten in de Inconfedência Mineiao, een bevrijdingssamenzwering in Minas
Gerais tijdens het koloniaal Portugese tijdperk, onder leiding van
Tiradentes.
Meer>>
Muziek
De Indianen met
hun rietfluiten, de Portugezen met hun zangers en muzikanten en de
Afrikanen met hun aangrijpende ritmes hebben van Brazilië een muzikaal
land gemaakt van bijzondere kwaliteit. Brazilië heeft gevarieerde muziek
geproduceerd van de klassieke composities van Vila‑Lobos tot de zachtheid
van de bossa nova of het obsederende ritme van de samba. Ook op het vlak
van hedendaagse, alternatieve muziek (acid jazz, mangue beat, drum 'n
bass, trance,
...)
en minder bekende traditionele ritmes (frevo, cavalo marinho, maracatu,
ciranda, ... ) is de Broziliaan duidelijk van alle markten thuis.
Carnaval lijkt daarbij wel een katalysator waar al die stromingen samen
komen. Die synthetische ervaring is waar het binnen het diverse
samba‑gevoel allemaal om draait.
Meer>>
Film
Enkele maanden
na het eerste experiment van de gebroeders Lumière in Parijs in 1896, deed
de cinematograaf ook zijn intrede op het Zuid‑Amerikaanse continent, in
Rio de Janeiro. Een klein decennium later zou Rio al prat kunnen gaan op
haar 22 filmzalen en was de eerste grote Braziliaanse film ‑ De Wurgers
door Antônio
Leal ‑ klaar voor het witte doek. Van meet af aan maakte het Braziliaanse
filmwezen fikse vorderingen; haar producties konden altijd rekenen op een
ruime internationale belangstelling.
In 1930 (toen de geluidsfilm
Brazilië net nog niet had bereikt) maakte Mário Peixoto zijn film Limite,
een opmerkelijk werk uit de vroege geschiedenis van de Braziliaanse
cinema: het is een surrealistisch meesterwerk over de conflicten die
voortvloeien uit het menselijk lot, en toont de kijker hoe zelden het
leven maar totale bevrediging oplevert. In 1933 produceerde Cinédia De
Stem van het Carnaval, de eerste film waarin Carmen Miranda optrad. Deze
film zou het begin zijn van het chancada‑genre dat de Braziliaanse
filmindustrie jarenlang zou domineren. Chanchada's zijn verfilmde
kluchten vol muziek; ze vielen vanouds erg bij het publiek in de smaak.
Meer>>
Schone
kunsten
Vanaf de 16de eeuw werden de
kerken en kloosters in Brazilië opgetrokken in barokke stijl; vaak door
Braziliaanse ambachtslui die in Europa de knopen van het vak hadden
geleerd. In de 17de en de 18de eeuw werd de Braziliaanse religieuze
architectuur gedomineerd door de uit Portugal ingevoerde klassieke barok‑
en rococomodellen. Voel van die gebouwen behoren vandaag de dag tot het
Werelderfgoed (UNESCO heeft zo bijvoorbeeld in Ouro Preto, Olinda en
Salvador de Bahia een aantal kerken en kloosters voor de toekomst veilig
gesteld), en worden door talrijke toeristen bezocht. Daarnaast zijn ze
ook voor de Brazilianen zelf een bron van culturele trots. Meer>>
Populaire kunst
Op het vlak van volkskunst,
die tot voor enkele decennia volgens velen niet op exposities op haar
plaats was, ontstond de typisch Braziliaanse culturele vermenging al met
de komst van de eerste Portugese kolonisten. Zij brachten de Europese,
cultuur mee van hun thuisland, en werden geconfronteerd met de
cultluurgebruiken van de oorspronkelijke inwoners van Brazilië en van de
Afrikaanse slaven. Ook toen de Portugese ontdekkingsreizigers nog volop
vanop zee de Braziliaanse kusten aan het verkennen waren, waren de
autochtone Indiaanse pottenbakkers al aan het werk. Paatselijke
ambachtslui polijstten vuurstenen ceremoniebijlen; muzikanten en dansers,
getooid met vezelige maskers, met gevlochten stro en met exotische
pluimhelmen, beeldden er de thema's van de lokale natuurgodsdiensten met
veel overgave uit. Ook de culturele expressie van de slaven behield in
eerste instantie veel van zijn oorspronkelijke karakteristieken.
Meer>>
Het carnaval gaat in oorsprong
terug op de Romeinse en Griekse lentefeesten. In de middeleeuwen slaagde
de Europese katholieke kerk er maar niet in om deze 'heidense’ viering af
te schaffen, zodat het feest uiteindelijk in de kerkelijke kalender werd
opgenomen. In bepaalde landen in Europa, zoals Frankrijk, België, Spanje
en Portugal, organiseerde men in de straten gemaskerde vastenavondfeesten.
Die traditie werd naar de kolonies van de Nieuwe Wereld overgebracht,
maar in Brazilië werd het als heel speciaals. De Portugezen hielden immers
van ongebreidelde pret (ze voerden de entrudo in, waarbij de feestvierders
water, tarwemeel en talkpoeder naar elkaars gezicht wierpen), maar ook de
slaven deden aan het feest uitvoerig mee. Ze bestreken hun gezicht zeIf
met tarwemeel, leenden een oude pruik of een versleten hemd van hun
meester en bleven drie dagen lang aan de zwier. De slaven waren dankbaar
voor die gekregen vrijheid en maakten meestal geen misbruik van de
gelegenheid om te ontsnappen. In feite konden ze zich voor een paar dagen
eens heer en meester voelen. Die symbolische waardenomkering is ook nu
trouwens nog een constante binnen het carnaval, waarbij men met
belangrijke figuren voor een keer de draak steekt.Meer>>
 Architectuur
In tegenstelling tot de oude
Maya's en Azteken in het huidige Mexico hebben de Braziliaanse Indianen
voor zover men weet nooit imposante tempels neergezet; veeleer bouwden ze
grote hutten die aan een groot aantal mensen tegelijk onderkomen konden
bieden. Dergelijke woningen kunnen vandaag de dag nog worden gezien bij
de resterende Indianenstammen in de 'reservaten', die hun levenswijze
nauwelijks of niet hebben veranderd (bijvoorbeeld de Xavantes in Mato
Grosso). Meer>>
Sport
Dat de Brazilianen van sport
houden is al lang geen geheim. Brazilië telt enorm veel sportieve
disciplines die in een uitzonderlijk gunstige setting kunnen worden
beoefend , en het is dan ook geen wonder dat het land zoveel verenigingen
en sportievelingen kent. De omgeving nodigt er als het ware uit tot
ontspanning. De populairste sport is zonder twijfel het futebol
(voetbal), waar de Brazilianen gewoonweg verzot op zijn. In 2002 hing de
voorspoed van de hele Braziliaanse maatschappij schijnbaar nog af van de
prestaties van haar ploeg op de wereldbeker, waar men onder leiding van
trainer Felipão dat jaar wel de zege behaalde ‑ het verlies tegen
Frankrijk in 1998 lag echter nog zwaar op de maag. Het Braziliaanse
sambavoetbalteam werd daarmee voor de vijfde keer uitgeroepen tot het
beste van de wereld. Die status van pentacampeão had vervolgens voor velen
een heilzame, zij het misschien louter symbolische uitstraling als bewijs
van het Braziliaanse kunnen, op alle gebied. Brazilië won het
Wereldkampioenschap in 1958, 1962, 1970, 1994 en 2002. Meer>>
 Eten
De Braziliaanse culinaire traditie is onvergelijkbaar met enige andere in
de wereld: er zijn zoveel verschillende invloeden in de lokale keuken
verwerkt dat de modale westerse tong niet weet wat haar overkomt. Voor
een deel is die variëteit het gevolg van de spontane inwerking op elkaar
van de Afrikaanse, Indiaanse en Europese inbreng (tijdens de laatste
anderhalve eeuw soms nog aangevuld door Japanse, Russische of Oosterse
invloed). Zeker is in ieder geval dat elke stad of streek wel een ander
typisch geliefd gerecht op tafel kan zetten: comida baiana (met de zwarte
invloed van Bahia), comida mineira, churrasco... keuze en smaken te over.
De Braziliaan eet ook graag een hapje tussendoor aan een gezellig
kraampje op straat. Meer>>
|
|
