| Nationale bewustwarding
In de koloniale periode trad Portugal
hoofdzakelijk op als bemiddelaar tussen de producerende Brazilaanse
kolonie en de consumerende centra in Europa. Het land monopoliseerde
de handel met Brazilië en haalde daar enorme winsten uit; dit
veroorzaakte een steeds grotere ontervredenheid en wrevel onder de
kolonisten.. Na de gevechten tegen Franse en Hollandse invallen in
Brazilië ontwikkelde er zich onder de plaatselijke bevolking stilaan
een collectief gevoelen en een nationale bewustwording.
Politieke twisten en onrusten werden
graduel ernstiger vanaf de twede helft van de 18de eeuw.
Hoewel alle anti - Portugese
bewegingen in Brazilië een afscheuring van Portugal voorstonden.,
hadden sommige van hen toch duidelijke regionale eisen. De
Inconidência Mineira, een samenzweing die een van de luidste stemmen
had in die anti - Portugese tendens, onstand midden in de
goudwinningsstreek van de deelstaat Minas Gerais. Haar enthousiast
leider - joaquim José da Silva Xavier, bijgenaamd Tiradentes - was een
jonge officier bij ruiterij . Tiradentes had steun gevonden bij
intellectuelen die de drang naar vrijheid van de Franse Encyclpedisten
en de leiders van de Amerikaanse Revolutie deelden , De samezwering
slaagde er echter niet in actie te ondernemen: ze werd vroegtijdig
ondetkt en haar leiders werden zwaar gestraft. Tiradentes wachtte de
doodstraf: hij werd openbaar opgeknoopt in Rio de Janeiro.Andere
incidenten, die soms grote onrust veroorzaakten , vonden plaats in
Pernambuco en Bahía, waar het verval van de suikereconomie de
politieke onrust verergerde.
Toch kon dit alles het Portugese
gezag niet doen wankelen.
Het Portugese hof overgebracht
naar Brazilië (1808-1821)
In 1808 rukten Napoleons Troepen
Portugal binnen. Portugal besloot om zijn konig en het hof voorlopig
naar Rio de Janeiro over te brengen, waar de dreiging minder pertinent
was.De Portuguese koning zou 14 jaar in
Brazilië blijven, tot
1821. Die aanwezigheid van een koninklijke administratie in de kolonie
zou de komst van de Braziliaanse anafhankelijkheid opvallend
versnellen: de Portugese overheid trof er, al dan niet bewust,
maatregelen die de overgang naar anafhankelijkheid in de hand
werkten.Vanaf 1815 bijvoorbeeld vormde Brazilië samen met Portugal een
verenigd Koninkrijk. Bovendien verkoos koning JoãoVI in
Rio de Janeiro te blijven, alhoewel de Franse overheersing in Portugal
al in 1812 toot een einde kwam.
Zes jaar later, in 1821, oefenden de
Portugese politicisterke druk uit
JoãoVI, zodat de koning
terugkeerde naar lissabon.Hij liet echter zijn zoon , de kroonprins (voortan
Vice -Koning Regent) achter in Rio.
Naar verluidt gaf de koning hem voor
vertrek in aanwezigheid van leden van de koloniale gemeenschap de raad:
"Pedro, mijn zoon , als de tijd aangebroken is, plaats de kroon op je
hoofd voordat een avanturier ze op het zijne plaast."
Brazilië
Onafhankelijk
De
groeiende oppositie van de politici in Portugal ten overstaan van de
geschetste situatie en de overtuigingskracht van vertrouwde raadslieden
aan het braziliaanse hof maakten dat de jonge prins inderdaad op de weg
naar onafhankelijkheid doorging. Op 7 september 1822, nauwelijks een jaar
nadat zijn vader naar Lissabon was teruggereisd, riep de kroonprins de
onafhankelijkheid van het keizerrijk Brazilië uit; op 1 december 1822 werd
hij plechtig gekroond tot keizer Pedro I.
Het
eigenlijke brein achter de Braziliaanse onafhankelijkheid was José
Bonifácio de Andrade e silva, een bekend Braziliaans geoloog en schrijver
die de primus onder de raadslieden van de prins geworden was en zijn
volledig vertrouwen had. Terwijl de Spaanse hof in Madrid (en uiteindelijk
afzonderlijke en kleinere republieken vormen), beslisten Portugal en
Brazilië de zaak onder elkaar met Groot-Brittannië als bemiddelaar. Na een
korte “erkenningsronde” onder de belangrijkste mogendheden van die tijd
(1822-1824) werd Brazilië zonder veel moeite geïnstalleerd als keizerrijk
onder Dom Pedro I, die niettemin ook nog de troonopvolger voor Portugal
bleef.
Het
Keizerrijk Brazilië
Pedro I
(1822-1831)
De
eerste vorst van het onafhankelijke Brazilië had een opmerkelijke
persoonlijkheid, en drukte zijn stempel op het nieuwe land. Hij speelde
een efficiënte rol in de versnelling van de 19e eeuwse sociale
en politieke evolutie door voor Brazilië in 1824 (en voor Portugal in
1826) vooruitstrevende grondwetten te maken, die het despotisme enigszins
op een zijspoor deden belanden. Na de dood van João VI in 1826 besteeg
zijn zoon Pedro, Braziliaanse Keizer, de portugese troon in Lissabon; al
snel deed hij daar echter weer afstand van ten voordele van zijn dochter
Maria da Gloria die koninging Maria II van portugal werd. In 1831 trad
Pedro I ook in Brazilië af ten voordele van zijn minderjarige zoon Dom
pedro II. Hij nam deze beslissing wegens onenigheden met het Braziliaans
parlement, maar ook om in portugal zijn broer miguel (die in de tussentijd
Maria`s kroon op zijn hoofd had gezet) van de troon te stoten.
Pedro II
(1831-1889)
In
tegenstelling tot zijn vader zou Pedro II uitgroeien tot een strenge,
behoedzame en geletterde vorst. Hij regeerde ruim een halve eeuw over
Brazilië, en die periode bereikte hat land zijn politieke en culturele
rijpheid, en beveiligde het zijn territoriale grenzen. Politieke en
sociale instellingen floreerden en stabiliseerden zich. De invloed van
keizer Pedro II op economische, sociale en institutionele factoren heeft
uiteindelijk veel bijgedragen tot een rustige overgang van monarchie naar
republiek, al verliep die verandering niet zonder slag of stoot. Een
aantal factoren trokken die overgang op gang. Zo was er, in afwachting van
volledige afschaffing van de slavernij, de zogenaamde “wet van de vrije
buik” (1871), die de baby`s van slaven vrij ter wereld liet komen. Dit
zette bij veel slaveneigenaars kwaad bloed. Ook de vraag naar
vermenging van kerk en staat verhitte vervolgens heel wat gemoedern ten
nadele van Pedro II; in deze questão religiosa trok Dom Vital, bisschop
van Olinda, van leer tegen de geestelijkheid in de vrijmetselarij. Dom
pedro`s reactie had alvast een grotere secularisering tot gevolg.
Tenslotte was er ook na de oorlog met paraguay onvrede gegroeid, omdat aan
de militairen niet werd gegeven wat hen was beloofd. Ook deze onvrede had
op termijn zijn gevolgen; de weg naar de republiek lag open.
|
