De republiek Brazilië 

Het einde van het Keizerrijk: de slavernij wordt afgeschaft (1888)

Algemeen wordt aangenomen dat de aanslepende afschaffing van de slavernij een directe oorzaak is geweest van de val van de monarchie. Terwijl de keizer naar Europa gegaan was, trad prinses Isabella op als regentes. Op 13 mei 1888 tekende ze de zogenaamdeLei Aurea (Gouden Wet), die officieel een einde maakt aan de Braziliaanse slavernij. Isabella werd tot die beslissing gedreven door een afnemend economische belang van de “slaveneconomie” maar ook door de toenemende druk van de kant van de abolitionisten.

Na afschaffing van de slavernij kwam het economische systeem  de nieuwe situatie maar meoizaam te boven; hele structuren werden immers otworteld. Het tekort aan werkkrachten werd opgevangen door de aanwezigheid van immigranten, die de rol van de voormalige slaven goedkoop op zich namen. Toch veroorzaakte de Gouden Wet onder de voormalige slaveneigenaars een fikse anti-politieke reactie, die de grondslagen van de monarchie ondermijnde. Na een maandenlange parlementaire crisis werd de keizer op 15 november 1889 afgezet door een militaire coup, die het einde van de monarchie en de instelling van de republiek uitriep. Hoewel deze ommekeer een ingrijpende institutionele verandering was, gebeurde alles zonder bloedvergieten. De keizer en zijn familie werden met eerbied behandeld, maar moesten wel het land verlaten; met hun gevolg gingen ze in ballingschap in Frankrijk. Ondertussen kon het nieuwe regime in Brazilië rekenen op de medewerking van de leidende figuren van het land, zoals ondermeer de baron van Rio Branco, èén van Brazilië`s beste staatslieden. Rio Branco slaagde erin, met wijsheid en diplomatische handigheid, met verdragen of door arbitrage, bijna alle onbeslist gebleven geschillen op te lossen.

Federatie en presidentieel systeem

De nieuwbakken republiek maakte gebruik van het federatieve stelsel zoals dat ook vandaag de dag nog bestaat. In het kader van de federatie werden de provinciën van het keizerrijk in deelstaten veranderd, met eigen verkozen parlement en gouverveurs. Het parlementstelsel wer vervangen door een presidentieel systeem; zo werden een Congres met twee kamers (Kamer van Volksvertegewoordigers en de Senaat) en een onafhankelijke oppergerechtshof gecreëerd. Grondwettelijk verkozen presidenten zouden elkaar opvolgen tot 1930.

De “nieuwe republeik” (1930-1937)

in 1930 ontstond er turbulentie rond de gang van zaken binnen het geschetste politieke systeem. Gétulio vargas en zijn revolutionaire beweging wilden de hervorming van een electoraal en politiek systeem dat, bij gebrek aan sterke nationale partijen, geleid had tot het uitsluitend verkiezen van presidenten die de steun genoten van de gevourneurs van de leidende deelstaten São Paulo en Minas Gerais. Om beurten stonden die gouverneurs in voor de verkiezing en benoeming op het congres van vertegenwoordigers – waar het centrale beleid van de regering werd uitgetekend. Gétulio vargas en zijn aanhangers maakten met harde hand een einde aan die situatie en brachten de regering van de “eerste republiek” ten val.

In de daaropvolgende 15 jaar van bestuur onder Vargas kwam Brazilië  tot een drastische verlaging van de koffieprijzen, en het kelderen van de lokale markt. De binnenlandse politiek werd overigens niet alleen door de resulterende financiële crisis getroffen, maar ook door regelmatige woordenwisselingen tussen politieke activisten van diverse puimage, sommige beïnvloed door de ideeën van de Duitse nazi`s en de Italiaanse fascisten, andere begeesterd door de uit de Sovjetunie geïmporteerde communistisce ideologie.

Autoriteit en verandering

In 1934, toen het regime van president Vargas zich had kunnen consolideren, werd een nieuwe grondwet ingevoerd die het stemrecht aanzienlijk verbreedde; ook vrouwen mochten nu naar de stembus. Kort voor de presidentiele verkiezingen van 1937 werd Vargas door een verhit politiek klimaat en strategische  manoevreus gebracht tot het afkondigen van de noodtoestand. In de periode die volgde ontbond de president het Congres en oefende hij speciale bevoegheden uit via decreten en een antoritaire wet (zo werd aan de deelstaten elke inmenging ontzegd door de plaatsing van intendanten die aan vargas direct rapportering verschuldigd waren). In deze tijden van politieke turbulentie werden hoe dan ook een aantal belangrijke maatregelen genomen, onder meer het invoeren van een efficiente sociale arbeidswetgeving, een hervorming van het onderwijs en een aanzienlijke vooruitgang van de industrialisatie (bijvoorbeeld de bouw van Brazilë`s eerste grote staalfabriek tussen 19421946). Door het dictatoriale bewind van Vargas was deze Estado Novo-periode voor Brazilë hoe dan ook een eerder bittere pil.

Bij het begin van de tweede wereldoorlog kon de Vargas-dictatuur niet anders dan de uitgesproken verkeer van de meeste Brazilianen voor de kant van de geallieerden te erkennen. De vijandige activiteiten van de Duitse U-boten voor de Braziliaanse kust wakkerden de Duitse afkeer nog aan, zodat de president zich genoodzaakt zag `s lands neutraliteit prijs te geven. In augustus 1942 verklaarde Vargas oorlog aan de Asmogenheden. Brazilë bracht een 25.000 man sterk expeditieleger op de been dat samen met eht Amerikaanse vijde leger in Italië vocht. Brazilë was het enige Amerikaanse land, behalve Verenigde Staten en Canada, dat soldaten naar het Europese strijdveld stuurde.