De Braziliaanse koloniale
architectuur bouwde wel dingen die overeind bleven. De uit Portugal
overgebrachte bouwstijl (barok en rococo) werd aan het tropische klimaat
aangepast. De kerken en kloosters in de oudere steden zijn exemplarisch
voor die aantrekkelijke stijl; vooral Ouro Preto ‑ voormalige hoofdstad
van de deelstaat Minas Gerais en rijk geworden in de tijd van de Portugese
kolonie. Deze stad kan als het kroonjuweel van de Braziliaanse barok
worden bestempeld en wordt door de UNESCO beschermd als wereiderfgoed. De
kunstenaar Aieijadinho werkte er trouwens aan een groot deel van zijn
beelden. Ook elders is de koloniale pracht en praai verbluffend:
Tiradentes, Mariana, Diamantina (allen in Minas Gerais) Paraty (aan de
kust van Rio), maar ook het Pelourinho‑district in Salvador de Bahia en
het schilderachtige stadje Olinda nabij Recife zijn een streling voor het
oog.
Vanaf de tweede helft van de
19de eeuw tot het begin van de 20ste eeuw werd de Braziliaanse
architectuur sterk gedomineerd door tendensen binnen Frankrijk. Doorheen
heel het land werden bijvoorbeeld grootse opera's opgetrokken, zoals
bijvoorbeeld die van de stad Manaus. Nadien heeft Brazilië zijn eigen
bouwstijl ontwikkeld zonder het contact te verliezen met buitenlandse
vernieuwers (zoals Le Corbusier in Frankrijk en Frank Lloyd Wright in de
Verenigde Staten). De architectuur wordt vandaag beschouwd als de meest
originele Braziliaanse kunstvorm. De omvang en het ritme van de stedelijke
ontwilkkeling tijdens de tweede helft van de 20ste eeuw hebben immers
talrijke gelegenheden opgeleverd waar sociale en functionele behoeften
met elkaar konden worden gecombineerd. Talrijke innovatieve gebouwen
werden opgetrokken en hele wijken en steden werden eerst op papier op
verdienste beoordeeld.
Goede voorbeelden van de eerste
bouwwerken uit het begin van de moderne architectuur (grofweg jaren 1940)
zijn onder meer de luchthaventerminal Santos Dumont te Rio de Janeiro door
de gebroeders Roberto; het Ministerie van Onderwijs (door Le Corbusier,
eveneens in Rio); en de flatgebouwen te Pedrogulho nabij Rio door Afonso
Reidy. Latere voorbeelden van de moderne architectuur in Brazilië zijn
veel talrijker: de Musea voor Moderne Kunst in Rio de Janeiro en in São
Paulo, beide voltooid in de jaren 1950; en de door Oscar Niemayer
ontworpen kerk São Francisco nabij Pampulho (Belo Horizonte).
Niemayer zou later trouwens een
belangrijk aandeel krijgen in het ontwerpen van de futuristische nieuwe
hoofdstad in het binnenland, Brasília. Juscelino Kubitschek gaf tijdens
zijn ambtstermijn als president bevel tot de bouw ervan, en overzag
persoonlijk de voortgang van de werken. Niet alleen kon Oscar Niemayer
zijn verbeelding de vrije loop laten voor het conceptuele ontwerp van de
overheidsgebouwen ter plaatse, maar ook het stadsplan zoals ontworpen door
Lúcio Costa bleek op zijn minst veelbelovend. Vandaag de dag is Brasilía
een mekka voor elke architrectuurliefhebber en de hoofdstad van het
grootste land van Zuid‑Amerika. Merkwaardig zijn Niemayers Palácio dos
Arcos (zetel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken) met zijn rijzige
betonnen arcades en zijn watertuin; en ook Brasília's innovatieve
kathedraal (door velen tot het summum van Niemayers werk gerekend) met
haar zich somenvoegende 'biddende' vingers die zich naar de hemel
uitstrekken ‑ de hele constructie is trouwens volledig opengewerkt in
glas. Niemayer was overigens ook een van de architecten van het gebouw van
de Verenigde Naties in New York en van de zetel van de communistische
partij in Parijs.
Naast Niemayer en Costa werd
voor de natuurlijke inkleding en harmonie van de nieuwbakken hoofdstad
Brasília een beroep gedaan op Roberto Burlo Marx. Hij liet de betonnen en
glazen constructies van de neergezette futuristische bouwwerken terug
ademen door ze aan te vullen met verlichtende tuinen en parken, die van
Brasília tegelijkertijd een groene, stad maakten en haar toch ook
integreerden in het omringende savannelandschap. Burlo Marx verkreeg door
zijn werk in Brasília, net als Niemayer internationale faam en maakte
nadien nog talrijke andere ontwerpen voor tuinen en parken in Europa en
Amerika.